SMC (Smart Money Concepts), kripto ve forex grafiklerini "büyük oyuncuların" (bankalar, fonlar, büyük trader'lar) bıraktığı izler üzerinden okumaya çalışan bir teknik analiz yaklaşımıdır. Temel kavramları piyasa yapısı (BOS ve CHoCH), fiyat boşlukları (FVG), emir bölgeleri (order block) ve likiditedir. SMC'nin iddiası şudur: fiyat, stop emirlerinin biriktiği yerlere çekilir ve büyük oyuncuların işlem yaptığı bölgelere geri döner.
Bu yazıda SMC nedir kripto açısından, FVG nedir, order block nedir, BOS ve CHoCH nedir sorularını sade bir dille cevaplıyorum. Ardından bu kavramların bir trading bot içinde nasıl kurala dönüştürüldüğünü, kendi Kripto Al-Sat botumdaki SMC teyidi üzerinden gösteriyorum.
SMC terimleri kaynaktan kaynağa farklı tanımlanabilir. Burada kullandığım tanımlar, botumda kodladığım kurallardır. Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir.
Smart Money Concepts yaklaşımının temel mantığı
Klasik teknik analiz göstergelere (RSI, MACD, hareketli ortalamalar) bakar. SMC ise doğrudan fiyatın kendisine ve hacme bakar:
- Fiyat bir yerden hızla kaçtıysa, orada karşılanmamış emirler kalmıştır (FVG, order block).
- Eşit tepe ya da eşit diplerin üstünde/altında çok sayıda stop emri birikir (likidite).
- Trend, tepelerin ve diplerin kırılma şekliyle okunur (BOS, CHoCH).
Market structure: piyasa yapısı
Piyasa yapısı analizi, swing high (salınım tepesi) ve swing low (salınım dibi) noktalarıyla yapılır:
- Yükselen trend: daha yüksek tepeler ve daha yüksek dipler.
- Düşen trend: daha düşük tepeler ve daha düşük dipler.
SMC'de ikinci bir ayrım daha yapılır: internal structure (iç yapı, küçük salınımlar) ve external structure (dış yapı, ana tepe ve dipler).
BOS nedir? (Break of Structure)
BOS (yapı kırılımı), fiyatın mevcut trend yönünde son tepeyi (yükselişte) ya da son dibi (düşüşte) kapanışla geçmesidir. BOS trendin devam ettiğini gösterir.
- Bullish BOS: Yükselen trendde fiyat son tepenin üstünde kapanır.
- Bearish BOS: Düşen trendde fiyat son dibin altında kapanır.
İğneyle (fitil) geçmek BOS sayılmaz; kapanış şartı, sahte kırılımların bir kısmını eler.
CHoCH nedir? (Change of Character)
CHoCH (karakter değişimi), trendin ters yönünde ilk yapı kırılımıdır. Örneğin düşen trendde fiyat ilk kez son alçalan tepenin üstünde kapanırsa bu bir bullish CHoCH'tur ve olası bir trend dönüşünün ilk işaretidir.
BOS ve CHoCH arasındaki fark
| BOS | CHoCH | |
|---|---|---|
| Yönü | Trend yönünde | Trendin tersine |
| Anlamı | Trend devam ediyor | Trend dönüyor olabilir |
| Kullanımı | Trend devamı işlemleri | Erken dönüş işlemleri |
Market structure shift (MSS) terimi de çoğu kaynakta CHoCH'a çok yakın anlamda kullanılır.
FVG nedir? (Fair Value Gap)
Fair value gap (FVG), hızlı bir hareketin ardında bıraktığı ve işlem görmemiş fiyat boşluğudur. Üç mumluk bir dizide 1. mumun tepesi ile 3. mumun dibi arasında kalan boşluk (yükselişte) bir bullish FVG'dir. Düşüşte bunun tersi bir bearish FVG oluşturur.
FVG nasıl bulunur? Kodla ifade etmek oldukça kolaydır:
def fvg_bul(df):
bosluklar = []
for i in range(2, len(df)):
if df.dusuk.iloc[i] > df.yuksek.iloc[i - 2]: # bullish FVG
bosluklar.append(("boga", df.yuksek.iloc[i - 2], df.dusuk.iloc[i]))
elif df.yuksek.iloc[i] < df.dusuk.iloc[i - 2]: # bearish FVG
bosluklar.append(("ayi", df.yuksek.iloc[i], df.dusuk.iloc[i - 2]))
return bosluklar
SMC'ye göre fiyat bu boşluklara geri dönme eğilimindedir. Fiyatın boşluğa geri gelip onu doldurmasına FVG dolumu, boşluğa dokunup tekrar tepki vermesine FVG retest denir. Benim botum bu Python ile FVG tespiti kuralını her taramada çalıştırıyor ve panelde FVG'leri yeşil/kırmızı kutular olarak çiziyor.
Inversion FVG nedir?
Inversion fair value gap (IFVG), fiyatın içinden kapanışla geçip kırdığı FVG'dir. Kırıldıktan sonra görev değiştirir: eskiden destek olan bullish FVG artık direnç gibi davranabilir (ya da tersi). Panelimde IFVG'ler kesik kenarlı kutularla gösteriliyor.
Order block nedir?
Order block, büyük ve güçlü bir hareketten hemen önceki son ters mumdur. SMC'ye göre büyük oyuncular emirlerini burada toplamıştır ve fiyat bu bölgeye geri döndüğünde tepki verebilir.
- Bullish order block: Güçlü yükselişten önceki son düşüş mumu.
- Bearish order block: Güçlü düşüşten önceki son yükseliş mumu.
Order block nasıl bulunur? Önce "güçlü hareket"i net tanımlamak gerekir; örneğin yapı kırılımı (BOS) yaratan ya da ortalama mum boyunun birkaç katı olan hareket. Ardından bu hareketten önceki son ters mum işaretlenir.
İlgili iki terim:
- Breaker block: Kırılmış ve görev değiştirmiş order block.
- Mitigation block: Fiyatın geri dönüp "karşılandığı" order block.
FVG ve order block farkı
FVG bir boşluktur (işlem görmemiş fiyat aralığı), order block ise bir mumdur (emirlerin toplandığı varsayılan bölge). Güçlü hareketlerde ikisi çoğu zaman yan yana oluşur ve birlikte değerlendirilir.
Likidite: liquidity sweep ve EQH/EQL
SMC'de likidite, stop emirlerinin biriktiği yerler demektir:
- Equal highs (EQH): Neredeyse aynı seviyede iki ya da daha fazla tepe. Üstünde açığa satanların stopları birikir (buy side liquidity).
- Equal lows (EQL): Eşit dipler. Altında alıcıların stopları birikir (sell side liquidity).
Liquidity sweep ya da liquidity grab, fiyatın bu seviyeyi kısa süreliğine aşıp stopları tetikledikten sonra geri dönmesidir. SMC'ye göre süpürülmemiş eşit tepe ya da dipler, fiyatın bir sonraki hedefi olabilir.
Premium, discount ve dealing range
Bir yükselişin dibinden tepesine çizilen aralığa dealing range denir. Aralığın ortası equilibrium (denge) seviyesidir. Ortanın üstü premium (pahalı), altı discount (ucuz) bölge sayılır. SMC yaklaşımında alımlar discount bölgede, satışlar premium bölgede aranır.
VWAP nedir? Anchored VWAP nedir?
VWAP (Volume Weighted Average Price), hacim ağırlıklı ortalama fiyattır: o gün işlem gören her fiyat, o fiyattaki hacimle ağırlıklandırılarak ortalaması alınır. Kabaca "bugün piyasaya girenlerin ortalama maliyeti"dir.
- Fiyat VWAP'ın üstündeyse alıcılar, altındaysa satıcılar baskın sayılır.
- VWAP ile EMA farkı: EMA yalnızca fiyata bakar; VWAP hacmi de hesaba katar.
Anchored VWAP (AVWAP), hesabın gün başı yerine senin seçtiğin bir noktadan (önemli bir dip, haber anı) başlatıldığı VWAP'tır. Botumda VWAP ve ±2 sapma bantları grafikte turuncu çizgilerle gösteriliyor.
SMC kuralları bir kripto botunda nasıl kullanılır?
SMC stratejisini kodlama işinin en zor kısmı, "göze göre" yapılan yorumları net kurallara çevirmektir. Benim botumda SMC, işlem açmak için değil veto etmek için kullanılıyor:
- Yapay zekâ modeli bir coini aday olarak seçiyor.
- 14 SMC analizinin her biri o yön için +1 (destekliyor), −1 (karşı) ya da 0 (fikri yok) veriyor.
- Toplam puan eşiğin altındaysa işlem açılmıyor ve bot sıradaki adaya geçiyor.
Örnek kurallar (LONG için):
| Analiz | +1 ne zaman? |
|---|---|
| BOS / CHoCH | Son yapı kırılımı yukarı |
| FVG | Fiyatın altında destek olabilecek bullish FVG var |
| Order block | Fiyatın altında bullish order block var |
| EQH / EQL | Yukarıda süpürülmemiş eşit tepeler var (hedef) |
| VWAP | Fiyat VWAP'ın üstünde (çok uzaklaşmışsa −1) |
SHORT için her kuralın tersi geçerli. Algoritmik market structure analizinin avantajı, kuralların her coinde aynı tutarlılıkla uygulanmasıdır; dezavantajı ise grafikte bir insanın göreceği nüansları kaçırabilmesidir.
SMC kullanımında yapılan hatalar
- Geriye bakınca kolay: Videolarda gösterilen kusursuz FVG ya da W formasyonları, grafik tamamlandıktan sonra çizilir. Canlı piyasada aynı şekil çoğu zaman tamamlanmadan bozulur.
- Her boşluğu önemli saymak: Küçük zaman dilimlerinde yüzlerce FVG oluşur. Hangisinin önemli olduğunu belirleyen bir kural (büyüklük, zaman dilimi, yapı kırılımıyla birlikte olması) gerekir.
- Kuralları test etmeden kullanmak: SMC kurallarını önce paper modda ya da test ağında izlemek gerekir. Botun nasıl test edildiğini Binance testnet API nasıl alınır? yazımda anlattım.
- Stop koymamak: Hiçbir bölge kesin dönüş garantisi vermez; her işlemin bir zarar kesme seviyesi olmalı.
SMC analizlerini Python ile otomatikleştirmek istiyorsan, botun genel yapısını Python ile Binance trading botu nasıl yapılır? yazımdan inceleyebilirsin.
Sonuç
SMC; piyasa yapısını BOS ve CHoCH ile, karşılanmamış emirleri FVG ve order block ile, stop havuzlarını EQH/EQL ile okumaya çalışan bir yaklaşımdır. Kavramları anlamak kolaydır ama net kurallara dökmek ve test etmek zordur. Bir kripto botunda SMC'yi tek başına sinyal kaynağı yerine başka bir kararı onaylayan ya da veto eden bir filtre olarak kullanmak daha temkinli bir yöntemdir.
Kendi stratejin için bir analiz ya da bot geliştirmek istersen Python botları ve otomasyon sayfama bakabilir ya da iletişim sayfamdan yazabilirsin.